چرا اروپا خواهان حفظ توافق هسته‌ای است؟

علی‌رغم خروج ایالات‌متحده آمریکا از توافق هسته‌ای و برقرای شدیدترین تحریم‌ها علیه جمهوری اسلامی، سه کشور بریتانیا، آلمان و فرانسه بر ماندن در این توافق پافشاری می‌کنند. این پرسش در اذهان عمومی بی‌جواب مانده که چرا اروپایی‌ها خواهان حفظ آنچه «برجام» خوانده می‌شود، هستند.

به گزارش «تلویزیون آزادی» هیچ رئیس‌جمهوری در تاریخ آمریکا مانند دونالد ترامپ در برابر اروپایی قد علم نکرده و لحنی به این تندی نداشته است. او بارها گفته اروپایی‌ها، ما را به چشم یک قلک می‌بینند که همیشه می‌توانند از آن برداشت کنند. ترامپ بر این باور است که باید در برابر کشورهایی که آمریکا را «می‌دوشند»، ایستادگی و در روابط با آن‌ها تجدید نظر کرد.

خروج آمریکا از توافق هسته‌ای نیز بر اساس همین دیدگاه ترامپ انجام شد؛ دیدگاهی که ایالات‌متحده را قدرتمندتر و بزرگ از هر کشور دیگری می‌داند و در پی نظم نوینی در مناسبات جهانی است. بااین‌همه، اتحادیه اروپا از همان ابتدا که بحث خروج آمریکا از توافق هسته‌ای مطرح شد، مواضع خود را صراحتاً اعلام و بر حفظ توافق هسته‌ای تأکید کرد. اکنون اختلاف اتحادیه اروپا و آمریکا بر سر توافق هسته‌ای به تدریج می‌رود تا تبدیل به یک شکاف سیاسی عمیق بشود.

پافشاری اروپایی‌ها در جهت ادامه حیات توافق هسته‌ای با ایران را از سه منظر سیاسی، اقتصادی و امنیتی می‌توان بررسی کرد. نخست اینکه اروپا به عنوان یک اتحادیه، با حفظ برجام به نوعی در حال اثبات هویت مستقل سیاسی خود است. دوم، اروپا خواهان صادرات کالا به ایران است و از دست دادن بازارهای جذاب صادراتی ایران را یک شکست می‌پندارد. سوم، امنیت بین‌الملل برای اتحادیه اروپا مهم‌تر از هر عنصر دیگری در حفظ برجام محسوب می‌شود.

اهمیت سیاسی برجام

قدرت‌های اروپایی سال‌هاست آمریکا را به عنوان یک متحد استراتژیک در کنار خود می‌بینند و از نظر سیاسی و اقتصادی تعامل گسترده‌ای با این کشور دارند؛ اما با روی کار آمدن دونالد ترامپ که دیدگاه‌ها و رویکردهای متفاوت و بسیار عمیقی نسبت به روسای جمهوری پیشین آمریکا دارد، مناسبات سیاسی آمریکا و اروپا تا حدود زیادی دستخوش تغییر شده است. این تغییر را تا حدود زیادی در گفتمان و اندکی هم در عمل می‌توان مشاهده کرد. قدرت‌های اروپایی اکنون در پی این هستند که از نظر سیاسی خود را مستقل از آمریکا نشان دهند و به کشورهای دیگر اثبات کنند که سایه ایالات‌متحده دیگر بر سر اتحادیه اروپا سنگینی نمی‌کند. همراهی نکردن اروپایی‌ها با آمریکا در ماجرای برجام، ناشی از همین رویکرد جدید اروپا است. با توجه به لحن تند ترامپ در برابر اروپا، به نظر می‌رسد ازاین‌پس حفظ توافق هسته‌ای برای اتحادیه اروپا جنبه حیثیتی پیدا کرده است.

اهمیت اقتصادی برجام

تلاش اروپایی‌ها برای انجام یک توافق بر سر مناقشه هسته‌ای با ایران کمتر از آمریکا نبود. آن‌ها یک بازار جذاب را در کنار خود داشتند که به دلیل تحریم‌ها علیه ایران، از آن محروم بودند. آمارها نشان می‌دهند در سال ۲۰۱۶ میزان صادرات اروپا به ایران ۱۶٫۴ میلیارد دلار بوده که در مقایسه با سال قبل از آن ۹٫۲ میلیارد دلار افزایش پیدا کرده است. این میزان صادرات در سال ۲۰۱۷ به ۲۵ میلیارد دلار رسید که نشان‌دهنده سود اقتصادی توافق هسته‌ای برای کشورهای اروپایی بوده است.؛ هرچند که این رابطه اقتصادی در سال ۲۰۱۹ و ۲۰۲۰ بر اثر تحریم تقریبا قطع شده است. اروپایی‌ها اگرچه از جذابیت‌های بازار ۸۰ میلیونی ایران نخواهند گذشت، حجم تجارت ۷۵۰ میلیارد دلاری خود را با آمریکا هم قربانی توافق هسته‌ای با ایران نخواهد کرد.

اهمیت امنیتی برجام

اروپایی‌ها همواره بر جنبه امنیتی برجام هم تأکید کرده‌اند؛ چراکه گمان می‌کنند «با توافق هسته‌ای، جهان جای امن‌تری است.» این دیدگاه را در صحبت‌های مسئولان سیاست خارجی اتحادیه اروپا و سران کشورهای این قاره به وضوح می‌توان مشاهده کرد. سران قدرت‌های اروپایی با درک اشتباهی که از روحیات و جهان‌بینی رهبران جمهوری اسلامی دارند، بر این باوراند که توافق هسته‌ای می‌تواند زمینه مناسبی برای مذاکره با ایران بر سر دیگر اختلاف‌ها باشد. حال اینکه آمریکا بر این امر تأکید دارد که تا جمهوری اسلامی تحت‌فشار سیاسی و اقتصادی قرار نگیرد، بر سر میز مذاکره حاضر نخواهد شد.

مجتبی احمدی | تلویزیون آزادی