محیط‌ زیست یا محیط‌ نیست؟

زوال محیط‌ زیست و نابودی ثروت‌های طبیعی ایران یکی از فرازهای تلخ چهار دهه حکمرانی جمهوری اسلامی محسوب می‌شود که اکنون به یک بحران بزرگ تبدیل شده است.

به گزارش «شبکه آزادی» شاید در کل تاریخ ایران هیچ حکومتی به اندازه جمهوری اسلامی تا این اندازه با محیط‌ زیست، منابع آبی و ثروت‌های طبیعی دشمنی نکرده است. گسترش صنایع آلاینده آن‌هم به صورت نامتوازن و غیرکارشناسی، میلیاردها دلار خسارت به کشور وارد کرده و سالانه موجب مرگ‌ومیر هزاران نفر می‌شود.

بنابر آمارهای رسمی سالانه حدود ۱۳ هزار نفر از مردم ایران بر اثر آلودگی هوا و ریزگردها جان خود را از دست می‌دهند. سرپرست «گروه سلامت هوای مرکز محیط و کار وزارت بهداشت» دراین‌باره می‌گوید «در ایران سالیانه حدود ۳۷۰ هزار مرگ داریم که از این تعداد در سال ۱۳۹۴، ۱۲ هزار و ۸۷۹ نفر بر اثر ذرات معلق جان خود را از دست داده‌اند.»

آلودگی هوا علاوه بر مرگ‌ومیرهای اندوه‌باری که به جامعه تحمیل می‌کند، زیان‌های مادی فراوانی را هم به‌جای می‌گذارد. آمارها بیانگر این هستند که ریزگردها و سایر آلودگی‌های هوا هرسال ۸۰ هزار میلیارد تومان خسارت به کشور وارد می‌کند. این رقم حیرت‌انگیز معادل دو برابر بودجه سالانه آموزش و پروش است.

محمدرضا تابش، رئیس فراکسیون محیط‌زیست مجلس شورای اسلامی نیز در یکی از مصاحبه‌های خود، این رقم نجومی را تائید کرده و گفته است «باید بدانیم که آلودگی هوا تنها یک عامل تهدیدکننده سلامت نیست بلکه عامل عقب‌ماندگی است و کشور را از مدار توسعه بازمی‌دارد.»

منشأ آلودگی‌هایی که بلای جان مردم شده‌اند، ۱۹ میلیون خودرویی است که در غیاب یک شبکه حمل‌ونقل عمومیِ قابل‌قبول و استاندارد، در خیابان‌ها جولان می‌دهند. احداث کارخانه‌های آلاینده در حاشیه و حتی در داخل شهرهای پرجمعیت، بیابان‌هایی که بر اثر خشک‌سالی گسترش ‌یافته‌اند و سوءمدیریت نهادهای حکومتی دست‌به‌دست هم داده‌اند تا شرایط زیست‌محیطی کنونی پدید بیاید.

از سوی دیگر، اوج فساد و سوءمدیریت رژیم ایران را می‌توان در مسئله آب مشاهده کرد؛ مسئله‌ای که حدود ۳۵ میلیون نفر از ایرانیان را در ۳۳۴ شهر در معرض خطر قرار داده و حیات را از فلات مرکزی ایران ربوده است.

رئیس سازمان محیط‌زیست ایران درباره بحران آب کشور اذعان کرده است که «امروزه سرانه آب ما به کمتر از یک هزار مترمکعب در سال رسیده و این در حالی است که به تولیدات کشاورزی‌ افتخار می‌کنیم.»

عیسی کلانتری با اقرار به اینکه «بدترین امانت‌دار طی هفت هزار سال قدمت این مملکت ما بودیم» که چیزی برای نسل‌های بعد باقی نگذاشتیم، اضافه کرده است «وضع محیط‌زیست بدتر از چیزی است که می‌دانیم و در حال حاضر رتبه یک در فرسایش آب، خاک و مواد ژنتیکی در جهان، متعلق به ایران است.»

زوال منابع آبی، خاکی و پوشش گیاهی کشور در حالی است که چندین نهاد موازی، متولی حفظ این ثروت‌های طبیعی هستند؛ اما فساد، سوءمدیریت و اقدام‌های غیرکارشناسی به اندازه‌ای در این نهادهای حکومتی رسوخ کرده است که توانایی انجام وظایف خود را ندارند.

بی‌تفاوتی جمهوری نسبت منابع طبیعی کشور به حدی بوده که رئیس کمیسیون کشاورزی، آب و منابع طبیعی مجلس اذعان کرده است «طی ۵۰ سال گذشته یک میلیون و ۴۰۰ هزار هکتار از جنگل‌های شمال کشور از بین رفته و اکنون فقط یک میلیون و ۸۰۰ هزار هکتار از این جنگل‌ها باقی مانده است.»

کارشناسان حوزه محیط‌زیست هشدار داده‌اند که اگر رژیم ایران در مدیریت منابع آبی و زیست‌محیطی کشور تجدیدنظر نکند و راهبردی مناسب نداشته باشد، در دو دهه پیش رو تقریباً همه نشانه‌های حیات انسانی و جانوری به ویژه در فلات مرکزی ایران از بین خواهد رفت.

مجتبی احمدی