فاجعه ارزی؛ یک قدم تا دلار ۲۰ هزار تومانی!

بازار ارز در ایران برای چندمین بار در ۲ سال گذشته متلاطم شده و روند قیمت‌ها چند روزی می‌شود که بازهم صعودی شده است؛ منتها این بار با شتاب و هیجان بیشتر. قیمت هر دلار به نزدیک ۲۰ هزار تومان رسیده و یورو هم به ۲۲ هزار تومان تنه می‌زند. این یعنی سخت‌تر شدن زندگی میلیون‌ها شهروندی که درآمدشان به ریال است و مخارجشان به دلار!

به گزارش «تلویزیون آزادی» آنچه این روزها در بازار ارز می‌گذرد ناشی از ۲ دلیل عمده است: نخست، تحریم‌هایی که درآمدهای ارزی کشور را به شدت کاهش داده و دوم، عیوب ساختاری اقتصاد ایران که بخش‌های مختلف را متأثر کرده است. ایرادهای ساختاری اقتصاد ایران نیز ریشه در نگرش مدیران سیاسی کشور و فلسفه وجودی جمهوری اسلامی دارد که تغییر آن بسیار ناممکن به نظر می‌رسد. اما فعلاً مسئله اصلی، بحران درآمدهای ارزی است که کشور را به سمت یک پرتگاه برده است.

درآمدهای ارزی ایران به قدری کاهش یافته که حسن روحانی روز یکشنبه ۱ تیر ۹۹ به بانک مرکزی دستور داده است یقه صادرکنندگان را بگیرد تا ارزهایشان را به کشور بازگردانند. عبدالناصر همتی، رئیس‌کل بانک مرکزی هم می‌گوید «دیگر مثل گذشته در تأمین ارز برای بخش‌های مختلف از جمله واردات گشاده‌دستی نمی‌کنیم.»

اظهارنظر اخیر معاون اول رئیس‌جمهوری هم قابل‌تأمل است؛ اسحاق جهانگیر گفته است «ما کشوری بودیم که در یک سال ۱۰۰ میلیارد دلار درآمد نفتی داشتیم؛ اما کل درآمد نفتی کشور در سال ۹۸ حدود هشت میلیارد دلار بوده که این کاهش درآمد، بر همه بخش‌ها از جمله بودجه دولت تاثیر می‌گذارد.»

بودجه‌ای که جهانگیری از آن صحبت کرده، به گفته محمد قاسمی، رئیس مرکز پژوهش‌های مجلس ۱۵۰ هزار میلیارد تومان کسری دارد. ناترازی بودجه تعادل را از فعالیت‌های اقتصادی دولت گرفته و دولت مجبور به کارهایی مثل خلق نقدینگی و افزایش نرخ ارز برای جبران این کسری می‌شود.

بر اساس تازه‌ترین گزارش بانک مرکزی، حجم نقدینگی در ۱۲ ماهه منتهی به اسفند پارسال ۳۱ درصد افزایش‌ یافته و به بیش از ۲ تریلیون و ۴۰۰ هزار میلیارد تومان رسیده است. بررسی آمارها این نتیجه را می‌دهد که در هیچ دوره یک ساله‌ای در رژیم جمهوری اسلامی نقدینگی تا این حد افزایش نیافته است.

افزایش ۳۱ درصدی حجم نقدینگی آن هم در بازه‌ای که رشد اقتصادی ایران بر اساس گزارش بانک جهانی به منفی ۵٫۸ درصد رسیده، فاجعه‌ای تمام‌عیار است که میلیون‌ها شهروند آسیب‌پذیر ایرانی را به فلاکت بیشتر می‌کشاند.

یکی از اثرات منفی رشد بی‌رویه نقدینگی را می‌توان در بازار ارز مشاهده کرد. وقتی ترمز ماشین تولید نقدینگی کشیده نمی‌شود، دلار سر به فلک می‌گذارد و رکوردهای جدیدی را ثبت می‌کند. حالا هر دلار آمریکا در بازار ارز به رقم بی‌سابقه ۱۹ هزار و ۷۰۰ تومان رسیده و یک قدم دیگر می‌رود تا وارد کانال ۲۰ هزار تومان شود. افزایش نرخ ارز در نهایت منجر به افزایش تورم تولیدکننده می‌شود و سپس تورم مصرف‌کننده هم بالا می‌رود.

با کمترین تردید می‌توان گفت، پس از سوءمدیریت مدیران و تصمیم‌های غلط رهبران جمهوری اسلامی، مبدأ بسیاری از مشکلات کشور تحریم و بی‌پولی است. شاید اظهارات اخیر رئیس گروه اقدام ایران در وزارت امور خارجه آمریکا چندان هم نادرست نباشد که «دوران طلایی رژیم ایران» را تمام شده دانسته است. برایان هوک با اشاره به کاهش صادرات نفت ایران به ۷۰ هزار بشکه، گفته است «این کاری بود که ما وعده‌اش را داده بودیم.» او افزوده است که «رژیم ایران دیگر پولی ندارد و روزهای طلایی‌اش به پایان رسیده است.»

برخی کارشناسان با اشاره به شدت تحریم‌ها و تعدد اشتباهات راهبردی جمهوری اسلامی، می‌گویند در صورت ادامه روند کنونی، اوضاع اقتصادی از این هم بدتر خواهد شد. کما اینکه تیرماه سال ۹۷ کسبه بازار تهران به خیابان‌ها آمدند و شعار «دلار ۱۰ تومانی نمی‌خواهیم» سر دادند و حالا اگر قرار باشد بازهم نسبت به اوضاع اقتصادی اعتراض کنند، شاید شعار «دلار ۲۰ هزار تومانی نمی‌خواهیم» سر دهند.

اما متضرران اصلیِ بازی ناخوشایندی که جمهوری اسلامی آغاز کرده است، دهک‌های پایین جامعه هستند؛ از مستأجران و کارگران گرفته تا حاشیه‌نشینان و آن‌هایی که درآمد ثابت دارند. این‌ها کسانی‌ هستند که در سایه سیاست‌های اشتباه رژیم، قدرت خریدشان روزبه‌روز کاهش می‌یابد و صدایشان هم به‌ جایی نمی‌رسد.

مجتبی احمدی | تلویزیون آزادی