دلار جهانگیری؛ ارزهایی که بر باد رفت

اکبر ترکان، مشاور سابق رئیس‌جمهوری ایران به تازگی گفته است «ارزهای ارزان را به عده‌ای دادند و آن‌ها هم خوردند، یک لیوان آب هم روی آن.» این شاید ساده‌ترین روایت از ناپدید شدن میلیاردها دلار ارز دولتی در دو سال گذشته است که طرح آن به بهانه «مقابله با تحریم‌ها» در فرودین ۱۳۹۷  تصویب شده بود.

به گزارش «تلویزیون آزادی» ریخت‌وپاش‌های ارزی در جمهوری اسلامی سابقه‌ای به اندازه عمر این رژیم دارد. برای چهار دهه درآمدهای سرشار نفتی دست مقامات دولتی و بانک مرکزی را باز گذاشته بود تا هر تصمیم که می‌خواهند بگیرند و هر طور مایل بودند اسکناس‌های سبز و آبیِ دلار را خرج کنند؛ اما حالا اوضاع به طور اساسی تغییر کرده و به دلیل تحریم‌های آمریکا، دیگر از درآمد سالانه ۱۰۰ میلیارد دلاری نفتی خبری نیست.

اگر تا پیش از این علی خامنه‌ای تأکیدش بر این بود که اخبار فسادهای مالی و اختلاس‌ها را نباید «کش» داد، حالا در اوج بی‌پولی جمهوری اسلامی، نه‌فقط اخبار اختلاس‌ها و فسادها کش داده می‌شود، بلکه دادگاه‌های فرمایشی گوش دزدهای حکومتی را هم می‌کشد.

البته معاون قضایی دادستان تهران گفته است دولت، اسامی متخلفان ارزی را به صورت «قطره‌چکانی» به قوه قضائیه معرفی می‌کند؛ نکته قابل‌تأملی که نشان می‌دهد برخی افرادی که نامشان به عنوان متخلف معرفی نمی‌شود، چهره‌های حکومتی یا از نزدیکان قدرت هستند.

بااین‌حال، دادگاه پرونده ۶٫۶ میلیارد یورویی پتروشیمی، پرونده رشوه اکبر طبری و رسیدگی به اتهامات مقامات سابق بانک مرکزی فقط چند نمونه از اقدام‌های قضائی رژیم ایران برای بیرون آوردن میلیاردها دلار پول از حلقوم چهره‌های نزدیک به قدرت است. در واقع دولت حسن روحانی به کمک بیت علی خامنه‌ای تصمیم گرفته‌اند بخشی از بی‌پولی خود را از طریق بازپس‌گیری ثروت‌هایی جبران کنند که تا پیش از تحریم‌ها بین چهره‌های فاسد جمهوری اسلامی تقسیم می‌شد.

ریخت پاش ارزی از کجا شدت گرفت؟

اواخر فروردین ۹۷ بود که بازار ارز به تلاطم شدیدی افتاده بود و آمریکا هم قصد داشت به زودی از توافق هسته‌ای با ایران خارج شود و تحریم‌های اقتصادی را بازگرداند. دولت به بهانه آرام کردن بازار ارز تشکیل جلسه می‌داد و هر بار از دل این جلسات تصمیم‌هایی بیرون می‌آمد که موجب تعجب و حیرت اقتصاددانان می‌شد.

یکی از تصمیم‌ها در آن مقطع زمانی، تخصیص ارز ۴۲۰۰ تومانی به همه نیازها از جمله واردات بود. اسحاق جهانگیری، معاون اول رئیس‌جمهوری فرودین ۹۷ مقابل دوربین‌ها قرار گرفت و گفت «از این پس قیمت دلار ۴۲۰۰ تومان خواهد بود و قیمت‌های دیگر جرم محسوب می‌شود.»

همین تصمیم دولت کافی بود تا صدها چهره نزدیک به دولت، به بانک مرکزی هجوم بیاورند و به بهانه واردات کالاهای اساسی و غیراساسی هرکدام ده‌ها میلیون دلار یا حتی بیش از یک میلیارد دلار ارز دولتی دریافت کنند؛ ارزی که بعداً به «دلار جهانگیری» معروف و مایه تمسخر مردم شد.

گفته می‌شود تاکنون بیش از ۶۰ میلیارد دلار ارز ۴۲۰۰ تومانی برای واردات کالا تخصیص داده شده است تا مردم فشار تورم و گرانی را کمتر احساس کنند؛ اما واردکنندگان عملاً کالاهای وارداتی را به قیمت‌های آزاد عرضه می‌کنند و همین مسئله باعث شده تا ارز دولتی به هدف خود برخورد نکند. چه‌بسا برخی از واردکنندگان نیز پس از دریافت ارز دولتی، آن را در بازار آزاد فروختند و سودهای هنگفتی به جیب زدند.

اخیراً اکبر ترکان، مشاور سابق رئیس‌جمهوری ایران درباره انحراف ارزهای دولتی گفته است «با خوش‌خیالی ارز را ۴۲۰۰ تومان دادیم، یک عده هم بردند. فکر می‌کنید کالاهایی را که با ارز ۴۲۰۰ تومانی آوردند با چه قیمتی فروختند؟ مسلماً با قیمت ارز آزاد.»

ترکان در بخش دیگری از صحبت‌های خود اظهار داشت: «مابه‌التفاوت قیمت ارز ۴۲۰۰ تومانی و قیمت بازار را چه کسانی خوردند؟ آیا یک فرد، کاسب یا تاجر معمولی می‌توانست ارز ارزان بگیرد؟ هیچ‌وقت، چون فسادهایی اتفاق افتاد و ارزهای ارزان را به عده‌ای دادند و آن‌ها هم خوردند، یک لیوان آب هم ‌روی آن. الان هم جوابگو نیستند، تنها شلوغ‌کاری می‌کنیم و بعد هم آب‌ها از آسیاب می‌افتد و فرزندانشان در کانادا و استرالیا کیف می‌کنند.»

اگرچه مقامات جمهوری اسلامی اعداد و ارقامی از سرقت‌های ارزی ارائه کرده‌اند؛ اما کسی از میزان دقیق رقم فسادهای ارزی اطلاعی ندارد. تازه‌ترین خبر درباره فسادهای ارزی را رئیس سازمان توسعه تجارت اعلام کرده است. حمید زادبوم روز چهارشنبه پنجم شهریور گفته است «بر اساس آخرین اعلام بانک مرکزی در هفته گذشته به سازمان توسعه تجارت، ۱۷ میلیارد یورو از ارزهای دولتی هنوز به کشور بازنگشته است.»

با در نظر گرفتن یورو ۲۷ هزار تومانی، مبلغ ارز دولتی که به کشور بازنگشته است، به رقم ۴۵۹ هزار میلیارد تومان می‌رسد؛ رقمی که اگر میان ۸۳ میلیون ایرانی تقسیم شود، به هر نفر ۵۵۳ هزار تومان خواهد رسید.

مجتبی احمدی | تلویزیون آزادی