حال بد تولید؛ خامنه‌ای در فکر جهش!

رهبر جمهوری اسلامی به رسم نوروز هرسال شعاری را انتخاب می‌کند تا نهادهای حکومتی نه در عمل که روی کاغذ و سربرگ‌های رسمی این شعار را درج کنند و به بهانه اجرای آن، ردیف‌های بودجه‌ای را برای ریخت‌وپاش‌های خود در نظر بگیرند.

به گزارش «شبکه آزادی» رهبر جمهوری اسلامی فروردین ۱۳۹۷ مقابل دوربین نشست و به مردم ایران گفت برای امسال شعار «حمایت از کالای ایرانی» را انتخاب کرده‌ام. یک سال بعد مرکز آمار ایران نرخ رشد اقتصادی را منفی ۴٫۹ درصد اعلام کرد. علی خامنه‌ای فروردین ۹۸ هم در پیام تبریک عید نوروز شعار «رونق تولید» را سر زبان‌ها انداخت ولی ۶ ماه بعد صندوق بین‌المللی پول اعلام کرد که اقتصاد ایران آسیب فراوانی دیده و رشد تولید ناخالص داخلی این کشور در سال  ۲۰۱۹ (دی ۹۷ تا دی ۹۸) به منفی ۹٫۵ درصد می‌رسد.

اما خامنه‌ای امسال هم کم نیاورد و باز به لنز دوربین زُل زد و گفت شعار امسال «جهش تولید» است؛ سالی که به گفته کارشناسان تحریم‌ها اثرگذاری بیشتری پیدا می‌کنند و در نتیجه رشد تولید ناخالص داخلی به روند نزولی خود ادامه می‌دهد.

خامنه‌ای در حالی طی چند سال گذشته بر تولید تأکید کرده که این بخش به دلیل مشکلات ساختاری اقتصاد ایران طی چهار دهه گذشته که پیشرفت کمی و کیفی چندانی نکرده است. به باور بسیاری از کارشناسان اقتصادی، جمهوری اسلامی به خاطر اتکای بیش از حد به درآمدهای نفتی، از تقویت بخش تولید و مالیات‌های حاصل از آن غفلت کرده و اکنون که صادرات نفتش تحریم شده، انتظار جهش تولید را دارد تا از این طریق مالیات بیشتری را برای جبران هزینه‌های خود به دست بیاورد.

آمارهای وزارت امور اقتصاد و دارایی نشان می‌دهد رژیم ایران طی چهار دهه گذشته بیش از ۱۳۰۰ میلیارد دلار درآمد نفتی به دست آورده اما به جای صرف این درآمد کلان برای توسعه صنعتی کشور، به تأمین مالی گروه‌های شبه‌نظامی و تروریستی منطقه پرداخته است.

در واقع رژیم مذهبی و متکی به نفت ایران به قدری فرصت‌ها و منابع مالی را از دست داده است که حتی مقامات آن هم باور نمی‌کنند شعار امسالِ خامنه‌ای تحقق پیدا کند. یک عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام با اذعان به دردسرهای فعالان بخش تولید، گفته است «مشکلات متعدد و مزمن فضای کسب‌وکار، دیوانسالاری خفقان‌آور، رسوخ زد و بند و رفیق‌بازی در ارکان مختلف کشور از جمله موانع جهش تولید هستند.»

مصطفی میرسلیم به خبرگزاری ایسنا گفته است «عقب‌ماندگی و بلاتکلیفی نظام بانکی کشور یکی دیگر از این موانع است. نظام بانکی نزدیک ۳۵۰ هزار میلیارد تومان سپرده‌های مردم را به جای آن که در خدمت اشتغال مولد قرار دهند، در مسیر دلالی‌های کاذب و فاسد صرف می‌کنند.»

بانک جهانی در آخرین گزارش خود درباره شاخص سهولت فضای کسب‌وکار کشورها، ایران را در رتبه یک‌صد و بیست و هشتم قرار داده است. این شاخص جهانی شامل ۱۰ مؤلفه شروع کسب‌وکار، دریافت مجوزهای ساخت، دریافت برق، ثبت مالکیت، دریافت اعتبار، حمایت از سرمایه‌گذاران خرد، پرداخت مالیات، تجارت فرامرزی، اجرای قراردادها و حل‌وفصل ورشکستگی است. ایران با چهار پله نزول نسبت به سال ۲۰۱۸ در این ۱۰ مؤلفه با نمره ۵۶٫۹۸ در کنار اوگاندا، تاجیکستان و باربادوس قرار گرفته است.

رتبه ناامیدکننده ایران در شاخص سهولت کسب‌وکار نشان‌دهنده اوضاع نابسامان بخش تولید این کشور و موانع متعدد در مسیر فعالیت صاحبان صنایع است. علاوه بر این، طی دو سال گذشته تولیدکنندگان ایرانی بر اثر تحریم‌ها با مشکلات بیشتری از جمله کمبود مواد اولیه و افزایش شدید نرخ «تورم تولیدکننده» نیز روبه‌رو شده‌اند.

در شرایط سخت کنونی که چرخ‌های تولید کُند می‌چرخد، بانک‌ها حاضر به ارائه تسهیلات کافی به این بخش نیستند و اگر تسهیلاتی هم در میان باشد، بهره‌های آن به قدری سرسام‌آور است که تولیدکنندگان قید آن را می‌زنند. همکاری نکردن بانک‌ها با تولیدکنندگان در شرایطی که سطح تقاضای مؤثر در کشور افت شدیدی داشته، منجر به کمبود سرمایه در گردش خالص بنگاه‌های تولیدی شده است. در نهایت پیامد این مسئله ورشکستگی و تعطیلی هزاران بنگاه کوچک و بزرگ است؛ روندی که به افزایش نرخ بیکاری سرعت بخشیده و سبب نگرانی رهبر جمهوری اسلامی نسبت به تبعات امنیتی-اجتماعی آن شده است.

مجتبی احمدی ا تلویزیون آزادی