ترامپ یا خامنه‌ای؛ چه کسی به مذاکره و توافق نیاز دارد؟

کمتر از ۴۰ روز به انتخابات ریاست جمهوری آمریکا باقی مانده و هرچه به ۱۳ آبان نزدیک‌تر می‌شویم بحث درباره اینکه ایران با دولت بعدی ایالات‌متحده آمریکا مذاکره خواهد کرد یا خیر، داغ‌تر می‌شود. دونالد ترامپ در آخرین اظهار نظر خود گفته است اگر در انتخابات پیش رو پیروز شوم، ظرف یک هفته ایران را به میز مذاکرات می‌آورم و با آن‌ها به توافق می‌رسم؛ اما حسن روحانی، رئیس‌جمهوری ایران به تازگی اظهار داشته است که آمریکا نمی‌تواند مذاکره را به ما «تحمیل» کند.

به گزارش «تلویزیون آزادی» بیش از دو سال از خروج آمریکا از توافق هسته‌ای می‌گذرد. دونالد ترامپ اردیبهشت ۹۷ با هدف توافقی بهتر با ایران که به هواداران خود وعده داده بود، برجام را پاره و سخت‌ترین تحریم‌ها را علیه جمهوری اسلامی برقرار کرد. کمپین فشار حداکثری تاکنون ضربات سختی را به اقتصاد ایران وارد کرده ولی علی خامنه‌ای همچنان بر «مقاومت» اصرار دارد و ظاهراً منتظر انتخابات ۲۰۲۰ آمریکا است تا ببیند چه کسی به عنوان رئیس‌جمهوری آمریکا وارد کاخ سفید خواهد شد.

چیزی که در حال حاضر به وضوح می‌توان درباره آن صحبت کرد این است که هر دو طرف یعنی علی خامنه‌ای و دونالد ترامپ به توافق جدیدی نیازی دارند؛ اما فعلاً یک سری معادلات مانع آن می‌شود که دیپلمات‌های این دو کشور بر سر یک میز بنشینند و برای توافقی تازه مذاکره کنند. از جمله این موانع، انتظار خامنه‌ای برای فرا رسیدن انتخابات آمریکا است؛ چراکه او گمان می‌کند با فردی همچون جو بایدنِ دموکرات بهتر می‌تواند مذاکره کند و امتیازهای کمتری بدهد.

از سوی دیگر، دونالد ترامپ که بارها در رقابت‌های انتخاباتی سال ۲۰۱۶ وعده توافقی تازه را با رژیم ایران به هواداران خود داده بود، اکنون نیازمند این است که رهبران رژیم ایران از مواضع خود کوتاه بیایند و برای مذاکره با آمریکا تماس بگیرند؛ هرچند ترامپ به این نتیجه رسیده که علی خامنه‌ای حداقل تا مشخص شدن رئیس‌جمهوری بعدی آمریکا، اجازه مذاکره را نخواهد داد.

اما ایران طی دو سال و نیم گذشته که با تحریم‌های شدید آمریکا دست‌وپنجه نرم کرده، بیش از آمریکا نیاز به توافق دارد. صندوق بین‌المللی پول در گزارشی که اوایل تیر امسال از اقتصاد ایران منتشر کرده، رشد تولید ناخالص داخلی این کشور را منفی ۶ درصد تخمین زده و پیش‌بینی کرده است که نرخ بیکاری در این کشور نیز در سال ۹۹ با ۲٫۷ درصد افزایش نسبت به سال قبل، به ۱۶٫۳ درصد خواهد رسید.

علاوه بر مشکلات ناشی از تحریم‌ها، کرونا هم بلای جان جمهوری اسلامی شده و رکود اقتصادی را عمیق‌تر کرده است. مرکز پژوهش‌های مجلس رژیم ایران نیز چندی پیش در گزارشی اعلام کرد که ۲ تا ۶ میلیون نفر بر اثر شیوع ویروس کرونا در ایران بیکار خواهند شد.

از سوی دیگر، نرخ تورم ایران که با وجود تحریم‌های سنگین، روند کاهشی به خود گرفته بود، بار دیگر افزایش یافته است. مرکز آمار ایران به تازگی اعلام کرده است که تورم نقطه‌به‌نقطه شهریور امسال به ۳۴٫۴ درصد رسیده و تورم دوازده‌ماهه منتهی به این ماه نیز ۲۶ درصد شده است.

اما مهم‌ترین مسئله‌ای که باعث نگرانی دهک‌های پایین جامعه شده، روند شتابان قیمت دلار است که از اوایل امسال تا به امروز بیش از ۱۲ هزار تومان افزایش یافته است. هم‌اکنون قیمت دلار در بازار آزاد ایران به حدود ۲۹ هزار تومان رسیده و قیمت اغلب کالاهای و خدمات متأثر از بالا رفتن نرخ دلار، افزایش بی‌سابقه‌ای را تجربه کرده است.

اقتصاد ایران با بروز اثرات تحریم‌ها روزبه‌روز پیچیدگی بیشتری پیدا می‌کند ولی راهبرد جمهوری اسلامی همچنان مقاومت و صبر است؛ اما این مقاومت و صبر برای میلیون‌ها شهروند معترض و ناراضی که فقیر شده‌اند آب‌ونان نمی‌شود. به همین دلیل به قطعیت می‌توان گفت علی خامنه‌ای که نگران بروز شورش‌ها و اعتراضات طبقات محروم جامعه است، بیش از دونالد ترامپ به مذاکره و توافق محتاج است.

اما اتاق فکر جمهوری اسلامی به جای یافتن راه‌حلی بلندمدت برای حل مشکلات، فعلاً ایده راه‌اندازی «گروه‌های ضربت در محلات» را مطرح کرده تا در هرگونه اعتراض نسبت به شرایط بحرانی کشور را در نطفه خفه کند. البته این راه حلی کوتاه‌مدت است؛ زیرا مقامات جمهوری اسلامی به این اجماع رسیده‌اند که برای بقای حکومت و پیشگیری از اعتراضات مردمی چاره‌ای جز رسیدن به توافقی جدید با آمریکا ندارند.

مجتبی احمدی | تلویزیون آزادی