بحران صادرات نفت؛ بن‌بست ارز دولتی

کمتر از یک ماه و نیم دیگر معافیت‌های خریداران نفت ایران به پایان می‌رسد و محاصره اقتصادی ایران کامل می‌شود؛ اما به نظر می‌رسد جمهوری اسلامی جز مقاومت در برابر این فشارها، هیچ راهکار دیگری ندارد.

به گزارش «شبکه آزادی» رژیم ایران بخش زیادی از درآمدهای نفتی خود را از دست داده و این چالش اساسی به وضوح در بودجه ۱۳۹۸ به چشم می‌خورد؛ بودجه‌ای که منابع ابهام‌آلودی دارد و معلوم نیست بخش قابل‌توجهی از آن قابل وصول باشد.

رژیم ایران امیدوار است معافیت صادرات نفتش به کشورهای چین، هند و چند کشور دیگر در اردیبهشت سال آینده تمدید شود؛ اما چندی پیش برایان هوک، رئیس گروه اقدام ایران به صراحت اعلام کرد که «دیگر خبری از تحریم‌های نفتی» نخواهد بود.

هوک روز سه‌شنبه ۲۱ اسفند نیز در مصاحبه با شبکه تلویزیونی الحُره با بیان اینکه دولت آمریکا متعهد است تا رژیم ایران بهای رفتارهای مخرب و بلندمدت خود در خاورمیانه را بپردازد، تصریح کرد «ایران در آینده نزدیک یا همانند یک کشور طبیعی رفتار می‌کند و یا اقتصادش با فروپاشی مواجه خواهد شد.»

در همین حال، مایک پامپئو، وزیر امور خارجه ایالات‌متحده آمریکا نیز این کشور را «متعهد» دانسته است که صادرات نفت جمهوری اسلامی را به «صفر» برساند. او اضافه کرده است به محض اینکه «شرایط بازار اجازه دهد» صادرات نفت رژیم ایران را به صفر می‌رسانیم.

تحریم‌های دولت دونالد ترامپ علیه جمهوری اسلامی علاوه بر اینکه دو-سوم از صادرات نفت این رژیم را کاسته، گلوگاه‌های ارزی ایران را هم مسدود کرده و خزانه ارزی بانک مرکزی این کشور را در بدترین شرایط طی ۶ سال گذشته قرار داده است.

درعین‌حال، یکی از بزرگ‌ترین خطاهای راهبردی جمهوری اسلامی، توزیع ارز ۴۲۰۰ تومانی از فروردین امسال بود که موجب به هدر رفتن حجم بالایی از ذخایر ارزی کشور در بدترین شرایط ممکن شد.

طی چند روز گذشته عبدالناصر همتی، رئیس‌کل بانک مرکزی و فرهاد دژپسند، وزیر امور اقتصاد و دارایی به این خطای راهبردی اذعان کردند.

همتی با اشاره به اینکه در بیشتر موارد یارانه از مصرف‌کننده فاصله گرفته و نصیب واسطه‌ها شده است، در صفحه اینستاگرامی خود نوشت «ارز ۴۲۰۰ تومانی ضمن ایجاد رانت، موجب افزایش سطح عمومی قیمت‌ها شده است.»

در پی این اظهارنظر قابل‌تأمل، دژپسند نیز اذعان کرده است که «ارز ۴۲۰۰ تومانی در عمل آن‌طور که باید نتیجه نداد و اگر قرار باشد به دهک‌های پایین، فشارهایی از این ناحیه وارد شود، دولت قطعاً سیاست خود را تغییر می‌دهد.»

سیاست‌های ارزی جمهوری اسلامی برای جلوگیری از افزایش نرخ تورم و سقوط ارزش ریال در حالی به بن رسیده است که حتی کشورهای همسایه ایران نیز حاضر نیستند راه فراری برای این رژیم تدارک ببینند تا از محاصره اقتصادی خارج شود.

بااین‌حال، حسن روحانی به تازگی به عراق سفر کرده تا برای عبور از شرایط ناگوار پیش رو، حمایت اقتصادی دولت این کشور را جلب کند؛ اما با توجه به وابستگی عمیق عراقی‌ها به آمریکا، بعید به نظر می‌رسد دولت برهم صالح بتواند کاری برای جمهوری اسلامی انجام دهد.

دولت آمریکا انتظار دارد در بهار آینده، اقتصاد ایران بر اثر تحریم‌ها دچار رکود عمیق و تورم بالا شود. در همین حال برخی تحلیلگران اقتصادی نیز پیش‌بینی کرده‌اند که با افزایش فشارها در سال پیش رو، بازار ارز، خودرو و کالاهای اساسی با آشفتگی بی‌سابقه‌ای روبرو خواهد شد.

مجتبی احمدی