یک گام تا فروپاشی برجام؛ رژیم ایران خواهان مذاکره است؟

مقامات جمهوری اسلامی اذعان کرده‌اند که برخلاف مفاد توافق هسته‌ای، میزان ذخایر اورانیوم غنی‌شده را افزایش داده‌اند تا قدرت‌های اروپایی را مجبور به اجرای تعهداتشان کند؛ اما از جنبه دیگر، به نظر می‌رسد رژیم ایران با این اقدام سعی دارد قدرت چانه‌زنی خود را افزایش دهد تا در مذاکرات احتمالی با آمریکا با دست پر حاضر شود.

به گزارش «شبکه آزادی» روز دوشنبه دهم تیرماه ۱۳۹۸ خبرگزاری حکومتی فارس به نقل از «منابع آگاه» گزارش داد که میزان ذخایر اورانیوم غنی‌شده ایران از مرز ۳۰۰ کیلوگرم عبور کرده است. این اقدام تحریک‌آمیز جمهوری اسلامی در حالی است که بر اساس توافق هسته‌ای، این رژیم موظف است ذخایر اورانیوم خود را «در حد ۳۰۰ کیلوگرم هگزافلوراید یا معادل آن در سایر اشکال شیمیایی» حفظ کند.

افزایش غیرقانونی میزان ذخایر اورانیوم غنی‌شده ایران هشدار کشورهای اروپایی و اخطار دولت آمریکا را در پی داشته است. در این میان، جرمی هانت، وزیر امور خارجه بریتانیا تصریح کرده است که «عمیقاً نگران اقدام ایران مبنی بر افزایش ذخایر اورانیومش از مرز ۳۰۰ کیلوگرم هستیم.»

در ادامه واکنش‌ها به نقض توافق هسته‌ای از سوی رژیم ایران، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا نیز گفته است «پیامی برای ایران ندارم؛ آن‌ها می‌دانند دارند چه ‌کاری انجام می‌دهند، آن‌ها با آتش ‌بازی می‌کنند.»

جمهوری اسلامی پیش از این با اعلام ضرب‌الاجل ۶۰ روزه به قدرت‌های اروپایی، خواهان اجرای «تعهدات» آن‌ها به ویژه در حوزه‌های بانکی و نفتی شده بود. بر اساس بیانیه شورای عالی امنیت ملی ایران که در ۱۸ اردیبهشت ۹۸ منتشر شده است، در صورت عدم اجرای تعهدات اروپا، گام دوم جمهوری اسلامی در شانزدهم تیرماه «افزایش درصد غنی‌سازی اورانیوم» خواهد بود. این در حالی است که مطابق سند برجام، رژیم ایران اجازه ندارد اورانیوم خود را بیش از ۳٫۶۷ درصد غنی‌سازی کند.

افزایش درصد غنی‌سازی از خط قرمزهای جامعه بین‌الملل محسوب می‌شود و عدم رعایت آن عواقب جدی برای جمهوری اسلامی خواهد داشت. ناظران می‌گویند افزایش درصد غنی‌سازی به معنی فروپاشی کامل توافق هسته‌ای خواهد بود؛ امری که زمینه ارجاع پرونده هسته‌ای ایران به شورای امنیت سازمان ملل متحد را فراهم خواهد کرد.

جمهوری اسلامی کاملاً آگاه است که کنار گذاشتن توافق هسته‌ای با همه نواقصی که دارد، چه پی‌آمدهایی خواهد داشت؛ اما به نظر می‌رسد این رژیم در مسئله هسته‌ای راهبردی را انتخاب کرده است که بر اساس آن قصد دارد هم از قدرت‌های اروپایی انتقام بگیرد و هم در مذاکرات احتمالی با آمریکا قدرت چانه‌زنی داشته باشد.

به‌بیان‌دیگر، افزایش میزان ذخایر اورانیوم غنی‌شده و افزایش درصد غنی‌سازی را می‌توان به نوعی فراهم کردن زمینه‌های آغاز مذاکره با آمریکا معنی کرد. تجربه نشان می‌دهد جمهوری اسلامی هرگز دست خالی بر سر هیچ میز مذاکره‌ای حاضر نشده و این بار هم اگر قرار بر مذاکره با دولت آمریکا باشد، دیپلمات‌های خود را دست خالی راهی مذاکرات نخواهد کرد. بی‌تردید چند صد کیلوگرم اورانیوم غنی‌شده بالای پنج درصد، قدرت زیادی را به دیپلمات‌های ایرانی در مذاکرات می‌دهد.

در شرایطی که جمهوری اسلامی در صحنه سیاسی و اقتصادی به دست دونالد ترامپ آچمز و در بن‌بست وحشتناکی گرفتار شده است، اتخاذ راهبردی که طی آن برجام برچیده شود تا این رژیم در موقعیت بهتری قرار گیرد، چندان دور از انتظار نیست.

شرایط اقتصادی در ایران به قدری وخیم شده است که طبقات متوسط و محروم جامعه تحملشان را از دست داده‌اند و بعید نیست خیابان‌ها و میادین شهرها به زودی به صحنه شورش و اعتراض‌های غیرقابل کنترل مردم تبدیل شود. در چنین موقعیت شکننده‌ای که صادرات نفت تقریباً صفر شده و مردم نانی برای خوردن ندارند، رژیم ایران نمی‌تواند همچنان بر راهبرد احمقانه «مقاومت» و لجبازی با دنیا پافشاری کند؛ بنابراین، شاید تغییر مسیر یا انتخاب یک تاکتیک جدید گره کور مناقشه ایران با آمریکا را باز کند.

مجتبی احمدی