هشت پای سپاه در اقتصاد ایران

سپاه پاسداران با شاخه‌ها و بخش‌های مختلفی که ایجاد کرده، چنان در لایه‌های سیاسی، اقتصادی و فرهنگی کشور ریشه دوانده و قدرتمند شده است که هیچ شخص یا نهادی توان مقابله با آن را ندارد.

به گزارش «شبکه آزادی» حضور سپاه پاسداران انقلابی اسلامی در اقتصاد ایران همواره مورد مناقشه و بحث‌های فراوان بوده است. از یک سو کارشناسان و منتقدان جمهوری اسلامی می‌گویند این نهاد نظامی کنترل اقتصاد کشور را در ید قدرت خود دارد و مانع رشد بخش خصوصی شده و از طرف دیگر فرماندهان سپاه ادعا می‌کنند که جای بخش خصوصی را تنگ نکرده‌اند.

نفوذ سپاه پاسداران در بخش‌های مختلف اقتصادی به اندازه‌ای است که حتی صدای رئیس‌جمهوری ایران را هم در مقاطع مختلف درآورده است. حسن روحانی آذرماه ۱۳۹۳ در «همایش ملی ارتقای سلامت اداری و مبارزه با فساد» جمله‌ای را درباره قدرت سپاه به زبان آورد که تا مدت‌ها جنجال‌آفرین شد. او با کنایه‌ای زهردار گفت «اگر سرمایه، سایت، روزنامه، خبرگزاری، تفنگ و امکانات نظامی و دیگر مظاهر قدرت در یک‌ نهاد جمع شوند، ابوذر و سلمان هم که باشد، فاسد می‌شود.»

پس از این جمله، فرماندهان سپاه و رسانه‌های این نهاد نظامی حمله‌های تندی را متوجه روحانی و دولت او کردند؛ اما این موجب توقف تکه‌پرانی و کنایه‌های رئیس‌جمهوری به سپاه پاسداران نشد. روحانی اول تیرماه ۱۳۹۶ نیز در ضیافت افطار با فعالان اقتصادی، بار دیگر با انتقاد مستقیم از حضور سپاه در اقتصاد ایران گفت «ابلاغ سیاست‌های اصل ۴۴ برای این بود که اقتصاد به مردم واگذار شود و دولت از اقتصاد دست بکشد؛ اما ما چه کار کردیم؟ بخشی از اقتصاد دست یک دولت بی تفنگ بود که آن را به یک دولت با تفنگ تحویل دادیم؛ این اقتصاد و خصوصی‌سازی نیست.»

بااین‌حال، نفوذ سپاه در اقتصاد ایران و قدرت نظامی، سیاسی و رسانه‌ای این سازمانِ غیرشفاف بیش از آن است که با یکی دو انتقاد از طرف دولت، افول کند. آخرین انتقاد روحانی از حضور سپاه در بخش‌های اقتصادی مربوط به ششم اسفند سال گذشته است که در جمع وزیر و مدیران وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی تلویحاً سپاه را مورد خطاب قرار داد و گفت «رهبری بارها تأکید کرده‌اند نیروهای مسلح باید دست از اقتصاد بردارند.»

با وجود انتقادهای فراوانی که از رخنه سپاه در تمام ابعاد اقتصادی کشور مطرح است، وزیر امور اقتصاد و دارایی به تازگی گفته است «اینکه برخی رسانه‌های خارجی مدعی هستند ۴۰ تا ۶۰ درصد اقتصاد کشور وابسته به سپاه است، سخنانی گزاف و بیهوده است.»

فرهاد دژپسند با بیان اینکه مگر می‌شود ۴۰ تا ۶۰ درصد اقتصاد در دست سپاه باشد، ادعا کرده است که «کارکرد سپاه حفاظت از مرزها و انقلاب است.»

اما این اظهارات دژپسند در حالی مطرح شده است که شواهد نشان می‌دهد بسیاری از مگاپروژه‌های کشور در حوزه‌های راه‌سازی، معدن، پتروشیمی، نفت، گاز، کشاورزی، برق و سدسازی در اختیار سپاه قرار دارد؛ برای مثال، در مرداد ۱۳۸۵ احداث فازهای ۱۵ و ۱۶ پارس جنوبی بدون انجام تشریفات قانونی در قالب قراردادی به ارزش ۲ میلیارد و ۹۷ میلیون دلار به قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیا واگذار شد. این قرارگاه سپاه، ابَرپروژه‌های دیگری مانند ساخت پالایشگاه ستاره خلیج‌فارس و احداث خط لوله گاز ۲۷۰ کیلومتری از پارس جنوبی به مرز پاکستان را نیز به دست گرفت و صدها میلیون دلار سود به جیب زد.

به اقرار پاسدار عبادالله عبداللهی، رئیس پیشین قرارگاه خاتم‌الانبیا، این نهاد وابسته به سپاه تنها در سال ۱۳۹۵ بالغ بر ۶۵ پروژه بزرگ به ارزش ۱۲۶ هزار میلیارد تومان در دست داشته که ۵۵ مورد مربوط به حوزه‌ عمرانی و ۱۰ پروژه هم مربوط به حوزه‌های نفت و انرژی بوده است.

این مقام سابق قرارگاه سازندگی، اردیبهشت پارسال نیز گفته بود «در سال ۹۷ چهل ابَرپروژه را به ارزش ۱۱۸ هزار میلیارد تومان مورد هدف قرار داده ایم تا در این سال به بهره‌برداری برسند.»

قرارگاه با ۱۷۰ هزار نیروی انسانی، ۹ گروه و ۵ شرکت اصلی در حوزه‌های انرژی، راه‌سازی، بانکداری، فولاد، سدسازی، پتروشیمی، کشاورزی، معدن، صادرات و واردات فعالیت می‌کند. این گروه‌ها و شرکت‌ها هرکدام ده‌ها شرکت و موسسه اقماری را رهبری می‌کنند که مانند هشت پایی بر اقتصاد کشور چسبیده‌اند.

بااین‌همه، به دلیل فعالیت‌های پنهان اقتصادی، سیاسی و فرهنگی سپاه، به سختی می‌توان ابعاد حضور گسترده این نهاد نظامی در بخش‌های مختلف کشور را مورد ارزیابی قرار داد. سپاه پاسداران مانند کوه یخی است که فقط نوک آن در دید مردم و رسانه‌ها قرار دارد و مابقی آن در زیر آب‌های حاکمیت فاسد جمهوری اسلامی پنهان شده است.

مجتبی احمدی