“سیستان و بلوجستان تشنه آب است”

در بلوچستان گودال‌هایی طبیعی به عمق متوسط ۱۲ متر وجود دارند که با عملیات اندک ساختمانی، به صورت مخازن آب‌های سیلابی در آمده‌اند. این گودال‌ها که “چاه‌نیمه” نام دارند،  منبع آب آشامیدنی مردم منطقه به شمار می‌روند. این تنها بخشی از روایت خبرگزاری های داخلی در ایران از بحران بی آبی در منطقه بلوچستان است.

مرکز آمار ایران می‌گوید جمعیت سیستان از سال ۱۳۸۵ تا ۱۳۹۰ روندی کاهشی را نشان می‌دهد. یکی از دلایل این کاهش مهاجرت‌های ناشی از خشک شدن چاه‌های موجود در منطقه است.

استان سیستان و بلوچستان هوا هم ندارد و مردم آن علاوه بر تشنگی، رنج گردوخاک و غبار ناشی از طوفان شن در مناطق شمالی استان را نیز تحمل می‌کنند.

با ادامه خشکسالی های سه دهه اخیر بلوچستان، موجب کمبود شدید آب شده.

مقامات ایران سدسازی در بالادست رود هیرمند در افغانستان را از عوامل عمدۀ آن می‌دانند. جواد ظریف، وزیر خارجه ایران در اینباره با اشاره به معاهدۀ ۱۹۷۳ دو کشور دربارۀ حقابۀ ایران و نامنظم بودن جریان آب این رودخانه خواهان عملی شدن معاهدۀ مذکور شده است.

منطقه سیستان با پنج شهرستان زابل، زهک، هیرمند، هامون و نیمروز در شمال سیستان و بلوچستان واقع شده و با ولایت نیمروز افغانستان هم مرز است.

رودخانه هیرمند از کوههای بابایغما از رشته کوههای هندوکش سرچشمه گرفته و پس از طی بیش از هزار کیلومتر وارد مرز ایران در سیستان می شود.

آب این رودخانه از ۲۰ سال پیش تاکنون قطع شده و تنها در زمستان برخی سالها سیلاب های جزئی ناشی از بارندگی ها به صورت دشتمال از داخل افغانستان وارد سیستان می شود که مدت زمان جریان آب بسیار کوتاه است و به تالاب بین المللی هامون نمی رسد.

خواست ایران اجرای کامل قرارداد ۱۳۵۱، نظارت مؤثر دولت افغانستان، و انتقال بدون مشکل حقابۀ هیرمند است. این خواست در سالهای اخیر به دو علت برآورده نشده است: اول اینکه دولت افغانستان با احداث سدهای کمالخان و بخش آباد بر مقدار حقابۀ ایران تأثیر منفی گذاشته و موجد تنش در روابط دو کشور شده، هرچند این سدها به علت همین تنشها به بهرهبرداری نرسیده اند؛ دوم اینکه ایجاد مجاری غیرقانونی و انحراف آب رودخانۀ هیرمند به زمینهای کشت خشخاش بر جریان اصلی آب تأثیر گذاشته و میزان آب دریافتی دشت سیستان را به حدی کاهش داده که تالاب هامون خشک شده است.

بنا به پروتکل سال ۱۳۵۱، میزان حقابۀ ایران به طور متوسط ۲۶ مترمکعب در ثانیه محاسبه شده که در مجموع سالیانه بالغ بر حدوداً ۸۲۰ میلیون مترمکعب می‌شود. افغانستان از سال ۱۳۷۶ تا به امروز به این معاهده عمل نکرده است. کاهش سطح آب هیرمند پیامدهای زیانبار زیست محیطی در پایین دست رودخانه و دشت سیستان ایجاد کرده است و موجب ناامنی غذایی و مهاجرت گستردۀ مردم منطقه شده است.