آلودگی پنهان هوای پایتخت

یادداشتی درباره ی افزایش غلظت ازن در هوای تهران و تبعات آن

در روزهای اخیر گفته‌های مسئولان حوزه شهری و محیط زیست کلانشهر تهران حاکی از افزایش غلظت ازن در هوای تهران بوده است. از جمله این اظهار نظرها می‌توان به سخنان مسعود تجریشی معاون محیط زیست انسانی سازمان محیط زیست در سی و هشتمین جلسه کارگروه ملی کاهش آلودگی اشاره کرد: “امسال از اردیبهشت، تعدادی از روزها به دلیل افزایش شاخص آلاینده ازن هوای تهران ناسالم شد.  (ایسنا، ۱۲ تیر ۱۳۹۸)”. اهمیت این آلاینده تا آنجاست که فقط از ابتدای سال ۱۳۹۸تا اکنون بیش از ۱۵ روز غلظت این آلاینده، هوای تهران را برای افراد حساس ناسالم کرده است. ازن تفاوتی مهم با دیگر آلاینده‌های هوا دارد و آن این است که افزایش غلظتش با پدیده‌های مشهود و ملموس،مانند کاهش افق دید همراه نیست و ممکن است در عین حال که یک شهروند آسمان آبی را می‌بیند، تحت تاثیر غلظت بالای آن قرار داشته باشد.

افزایش غلظت این آلاینده در هوای تهران پدیده‌ای جدید نیست ولی با توجه به اهمیت آن و تأثیر مخرب قابل‌توجه این آلاینده در سلامتی شهروندان لازم است با نگاهی دقیق‌تر به منابع تولید، مخاطرات افزایش غلظت و راهکارهای کاهش انتشار و تولید این گاز در هوای تهران پرداخته شود.

از ابتدای دهه ۵۰ اهمیت ازن در کیفیت هوای کلانشهر تهران شناخته شده است و بر این اساس مؤسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران از اوایل سال ۱۳۵۲عملیات اندازه‌گیری غلظت ازن در سطح کلانشهر تهران را به‌صورت مداوم آغاز کرده است. وظیفه‌ای که بعدها به شرکت کنترل کیفیت هوای تهران و همزمان مرکز پایش آلودگی هوای استان تهران محول شد.

بر اساس پایش اطلاعات برخط پروژه جهانی کیفیت هوا و مقایسه آن با آمارهای ارائه شده از سوی شرکت کنترل کیفیت هوا (فارغ از ایرادات و ابهاماتی که در آمارهای ارائه شده توسط شرکت کنترل کیفیت هوای تهران وجود دارد)،

به نظر می رسد در مناطق غربی و جنوب غربی تهران غلظت گاز ازن بیش از سایر مناطق تهران است

آنجا که گاز ازن یک اکسیدکننده بسیار قوی و آلاینده‌ای بسیار خطرناک است حد استاندارد آن ۰.۱۲۵ قسمت در میلیون (ppm) از حجم هوا است و اگر متوسط غلظت این آلاینده در ساعت کمتر از این مقدار باشد به لحاظ این آلاینده هوا

سالم است و مقادیر بیشتر آن، به میزان غلظت، هوا را در شرایط ناسالم برای گروه‌های حساس، ناسالم بسیار ناسالم و خطرناک قرار می‌دهد. به ویژه در روزهای گرم و آفتابی که به‌طور معمول ازن به حد ناسالم می‌رسد حتی میزان

نسبتاً پایین ازن می‌تواند باعث بروز عوارضی بر سلامتی انسان به ویژه مبتلایان به بیماری‌های ریوی، کودکان، سالمندان و افرادی که در خارج از منزل فعال هستند، شود.

مهمترین راهکارهای جلوگیری از افزایش غلظت این آلاینده را باید در کاهش مؤثر تولید آلاینده‌های پیش‌ساز آن جستجو کرد. کاهش انتشار اکسیدهای نیتروژن به‌وسیله استفاده از کاتالیست‌ها و فیلترهای جاذب مخصوصاً در

خودروهای دیزلی، توسعه استفاده از موتورسیکلت‌های برقی، افزایش کنترل بر گازهای خروجی صنایع و نیروگاه‌ها، کاهش مؤثر انتشار مواد آلی فرار (مانند جلوگیری از سیم و لاستیک سوزی در مناطق جنوبی تهران که برای استحصال

مس از سیم‌های مستعمل انجام می‌شود که علاوه بر انتشار پیش سازهای تولید ازن، مواد سمی بسیار خطرناکی همچون دی‌اکسیدها و فوران‌ها در بخش وسیعی از جنوب پایتخت منتشر می‌کند که خود مخاطره‌ای جدی در کیفیت و

سلامت هوای این کلانشهر است) از جمله مهم‌ترین اقدامات کنترل افزایش غلظت ازن در هوای تهران است.